Als voedselverspilling een land was

Als voedselverspilling een land was, was het na de Verenigde Staten en China de grootste vervuiler op aarde. En in die berekening is milieuschade die optreedt door veranderend grondgebruik - bossen en regenwouden die plaatsmaken voor akkers - niet eens meegenomen.

Al ons eten veroorzaakt uitstoot van broeikasgassen: in de productiefase, tijdens het transport, tijdens de bewerking en door bewaar- en verpakkingsmethodes. Voedselverspilling staat dus gelijk aan onnodige milieuschade. Elke kilo eten die je thuis weggooit, staat grofweg gelijk aan het verbruik van 1,3 liter benzine.

Hier aten ze dus geen hap van, die peuters.

De gemiddelde Nederlander mikt 14 procent van al het eten dat hij koopt later in de kliko. 'Echt afval', zoals schillen en pitten, niet eens mee gerekend. Prima eten, dat we zelf verkeerd bewaren, te laat opeten of gewoon niet lekker vinden. Goed voor gemiddeld 47 kilo verspild voedsel per Nederlander per jaar - omgerekend zo'n 150 euro aan boodschappen.
Alsof je een volle tank door de gootsteen giet.

Alle Nederlandse gezinnen samen gooien jaarlijks dus zo'n 800 miljoen kilo eten weg, of 2,5 miljard euro.
Daarvan zorgen vooral weggegooid vlees, zuivel, rijst en groente voor grote milieuschade, omdat die voedselcategorieën onderweg naar jouw bord voor de grootste uitstoot zorgen.

Bijna een derde van alle landbouwgrond op onze planeet wordt ingezet voor de productie van voedsel dat nooit wordt geconsumeerd. Als we op al die grond nieuwe bossen zouden aanplanten, zouden de bomen zoveel koolstofdioxide opnemen, dat het de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen in theorie kan compenseren.

Denk daar eens over na. Onze planeet hóeft niet in deze situatie te zitten, als wij maar met z'n allen besluiten een aantal dingen fundamenteel anders aan te pakken. Andere dingen te eten, bijvoorbeeld. Niet meer te nemen dan we echt nodig hebben. Minder weg te gooien, respectvoller met de beschikbare ruimte om te gaan.

Tips om minder voedsel te verspillen vind je onder andere hier, hier en hier. Originele recepten met kliekjes vind je op dit vrolijke blog.

Maar denk vooral ook zelf nog eens na over maatregelen om verspilling te voorkomen. Sommige gewoontes zie je na een tijdje gewoon over het hoofd.
Hier in huis is het bijvoorbeeld lastig 'op maat koken', met twee peuters. De ene dag eten die alles op, de volgende nemen ze geen hap. Tot een maand of vier geleden verdwenen al hun restjes in de prullenbak. Pas toen ik er op ging letten, realiseerde ik me hoe bizar dat eigenlijk is.

Nu gaat alles wat overblijft de volgende dag mee naar mijn werk, als lunch; dat betekent winst op alle fronten.

Voor het milieu, natuurlijk. Maar het scheelt per week ook ongeveer een half brood en bijbehorend beleg aan inkopen: op jaarbasis goed voor een aardig bedrag. Ik eet nu bovendien meer groente, omdat die 's middags in mijn lunchtrommel zit: gezond!
En het scheelt óók nog eens tijd, omdat ik op ongeveer de helft van de dagen geen boterhammen meer hoef te smeren.

Gasanalfabeten: dit interesseert je geen klap

Vóórdat ik met dit blog begon, dacht ik dat het ingewikkeld zou zijn om duurzamer en energiezuiniger te leven. Dat je alleen zorgvuldig met het milieu om kunt gaan als je bereid bent comfort in te leveren en keiharde knaken neer te tellen. Nou: niet dus.

Met verbazingwekkend weinig moeite is verbazingwekkend veel milieuvoordeel te behalen. Dat bleek overigens ook uit een vrolijk stemmend onderzoek dat de Universiteit van Cambridge een tijdje geleden publiceerde. Het rapport stelde dat we het energieverbruik wereldwijd met zo'n drie kwart (drie kwart! lees dat nog eens!) terug kunnen dringen door simpele, praktische maatregelen te nemen. Panden isoleren. Koken met de deksel op de pan. Dat werk.

Hoe je daar thuis de grootste slagen in maakt, zonder direct de portemonnee te trekken voor betere woningisolatie, HR++glas of zonneboilers? Zet de verwarming lager, of gebruik hem in ieder geval slimmer.

De verwarming van onze woningen is goed voor de helft, bijna zestig procent of zelfs bijna driekwart van ons gasverbruik, afhankelijk van wie je het vraagt. Dat veroorzaakt bijna een tiende van de CO2-uitstoot door een gemiddeld huishouden. En heeft dus ook een flink aandeel in de energierekeningen waar we zo graag over klagen.

Dat weten we zelf overigens niet, volgens onderzoek van de Universiteit van Tilburg. Het merendeel van de gezinnen heeft geen idee wat hun gasverbruik is, kost of wat het beïnvloedt. Een kwart van de onderzochte huishoudens liet de verwarming zelfs 's nachts door loeien. Eigenlijk zijn wij, volgens de onderzoekers, bijna allemaal een soort gasanalfabeten.

Zoals het onderzoek zelf het verwoordde: energy use does not seem to be on the mind of the average consumer. Oftewel: zijn gasverbruik interesseert de gemiddelde Nederlander geen klap.

Wie bereid is er af en toe tóch even over na te denken, kan daarmee ook zijn groene geweten sussen. Volgens de organisatie van de jaarlijkse Warme Truiendag scheelt elke graad dat je de verwarming lager zet, zes procent van je verwarmingsgerelateerde CO2-uitstoot.

Selectief verwarmen levert hier in huis een gasverbruik op van ongeveer de helft van het gemiddelde voor soortgelijke woningen en gezinnen. Als je het al niet voor het milieu wilt doen, zou de besparing in energiekosten het toch de moeite waard moeten maken.

Appeltje eitje

Nog op zoek naar een groen voornemen voor 2015? De makkelijkste, goedkoopste én meest effectieve manier om je carbon footprint te verkleinen: eet minder vlees (volledige rapport hier).

Net voor de jaarwisseling kwam een rapport uit van de Britse denktank Chatham House, dat nog eens op een rij zette wat anderen al eerder meldden. Als steeds meer mensen steeds meer vlees en zuivel gaan consumeren, hebben andere inspanningen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen weinig zin.

De veehouderij draagt nu al zo'n 12 procent bij aan de totale uitstoot van broeikasgassen. Daarmee levert de mondiale vleesconsumptie een grotere bijdrage aan de klimaatverandering dan de hele transportsector.  De productie van vlees kost verhoudingsgewijs veel water, grond en grondstoffen. De broeikasgasuitstoot die gepaard gaat met de productie van één kilo rundvlees, staat gelijk aan dik 220 kilometer rijden in je auto.
En: dat aandeel van de vlees- en zuivelconsumptie in de uitstoot van broeikasgassen dreigt de komende decennia hard te stijgen. Want de wereldbevolking groeit rap, net als de vleesconsumptie per persoon. Daarmee zou de uitstoot die volgt uit de veehouderij in de aanloop naar 2050 met bijna tachtig procent (!) kunnen stijgen.

Dat is niet alleen slecht nieuws. Ja: als de vleesconsumptie zich inderdaad ontwikkelt volgens de huidige voorspellingen, hebben we een groot probleem.
Maar: als mensen gewoon kiezen voor een ander dieet - in essentie een eenvoudige en goedkope keuze - kunnen we zonder veel moeite een enorme slag maken in de strijd tegen klimaatverandering.

CE Delft zette in 2012 de milieuwinst in diverse scenario's op een rij. De uitkomsten van hun berekeningen zijn meer dan hoopgevend. Als Nederlanders hun vleesconsumptie zouden beperken tot een gezonde inname - een kleine 100 gram per dag en liefst mager vlees - vermindert de milieu-impact ten opzichte van het gemiddelde dieet al met ruim een derde.
Het halveren van je vleesconsumptie en voor de andere helft kiezen voor duurzamer vlees zoals kip: scheelt ruim de helft van die impact.
En wie geheel vegetarisch wordt, vermindert de carbon footprint die bij zijn voeding hoort met tot wel 84 procent.

Appeltje eitje, dus. Voor mij persoonlijk betekent dat, dat ik vanaf nu geen vlees meer eet bij ontbijt, lunch of in tussendoortjes. In overleg met mijn vriend - die geen vegetariër wil worden - heb ik afgesproken vier avondmaaltijden per week voor een vegetarisch recept te kiezen.

Wie inspiratie zoekt: het Forest Feast Kookboek is een lust voor oog en maag, maar bevat wel vooral bijgerechten en kleine gerechten. Wie op zoek is naar volledige en buitengewoon lekkere vegetarische maaltijden: het fantastische kookboek Veg! is zijn gewicht in goud waard.

De boom lijkt altijd groener bij de buren

Voor het milieu zou het het beste zijn als we gewoon géén kerstboom kochten.

Want of je nou een kunst- of echte boom vol ballen hangt, alleen al het ritje naar het tuincentrum of de bomenboer zorgt voor vermijdbare CO2-uitstoot. Net als het treurige einde van je boom in de verbrandingsinstallatie of op een composthoop.

Maar als je dan tóch een boom wilt kopen, welke heeft dan de kleinste milieu-impact?

Volgens de meeste onderzoeken is een natuurlijke boom duurzamer. Dit artikel (wel verouderd, uit 1998) legt in detail uit wat je ook simpel kunt zeggen: het kost meer grondstoffen en energie om een kunstboom te maken. En die zorgt met al z'n kunststof en plastic ook voor meer uitstoot van schadelijke stoffen, als hij na een paar jaar wordt afgedankt.

Recenter is dit rapport, dat de milieu-effecten van kunstbomen en echte bomen op een aantal punten vergelijkt op basis van diverse studies. Het richt onder andere de aandacht op de voordelen die echte bomen opleveren vóór ze in onze huiskamer belanden: dat ze CO2 opnemen bijvoorbeeld, zuurstof produceren en een thuishaven bieden aan allerlei beestjes.
Nadeel aan dit rapport: een van de opdrachtgevers, degene ook die alles aan elkaar schreef, werkt wel erg veel voor de 'natuurlijkebomenbranche' zelf. Niet echt een onafhankelijk onderzoek dus.

Gelukkig kwam ik ook dit Canadese onderzoek tegen (je moet wel je mailadres in te vullen om het te kunnen downloaden), eerder al in begrijpelijke taal toegelicht in de New York Times. Al is dat niet eens echt nodig: de samenvatting van de onderzoekers zelf is helder (en de onderbouwing zéér uitgebreid). Als je een kunstboom zes jaar gebruikt, heeft hij een drie keer zo grote impact op klimaatverandering als de natuurlijke bomen die je in die zelfde zes jaar zou gebruiken. Pas als je een kunstkerstboom bijna twintig jaar houdt, is die qua CO2-uitstoot milieuvriendelijker dan een echte.

Wel een kanttekening: let er bij aanschaf van een natuurlijke boom op dat hij niet van al te ver is aangevoerd, want al dat transport zorgt uiteindelijk voor de grootste milieubelasting, zegt Milieu Centraal. Nieuwe lampjes kopen? Let dan op het energieverbruik.
Als je boom de deur uit gaat: zet hem met kluit in de tuin. Of, als je daar geen plek voor hebt: liever op de composthoop dan naar de kerstboomverbranding.

Dan zijn er nog wat losse dingen die je kunt doen om milieuvriendelijk kerst te vieren.
Zo kun je je eigen kerstversiering maken van natuurlijke materialen. Of dit idee voor een duurzaam kerstdiner eens bekijken.

Blijkt dat bleke pokke-papier ineens de norm

"Misschien was het een beetje een mode-artikel", zei de meneer van de boekhandel.

Zijn winkel was de zesde die ik bezocht, op zoek naar notitieblokken van gerecycled papier. Overal hetzelfde antwoord: "Dat verkopen we al een hele tijd niet meer."
Eén winkelier legde uit: "Vroeger hadden we er bewust voor gekozen zoiets in het assortiment te houden. Daar zijn het de tijden niet meer naar. De mensen willen niks dat duurder is dan bij de Action."

Vroeger. Dan moet hij de jaren negentig bedoelen, toen in vele winkels gerecyclede schriften lagen. Met van dat bruinige papier met spikkeltjes. Toen vond ik dat niet mooi en koos ik liever voor het spierwitte bleekpapier waar ik nu juist vanaf wil.
Wat blijkt: vindt de rest van de wereld dat pokke-papier ineens de norm.

Overigens is het verschil in milieubelasting tussen 'nieuw' en gerecycled papier volgens Milieu Centraal klein, als het gaat om energieverbruik tijdens de productie. (Al is er volgens de website Papierpraat.nl weer wél een groot verschil: die noemen cijfers van 1,7- 5,5 kWh energieverbruik voor elke kilo gerecycled papier en 5 tot ruim 10 kWh per kilo van zogenaamde 'virgin (nieuwe) vezels'.)

Voor de productie van hergebruikt papier is hoe dan ook minder water nodig, en je hoeft er ook geen extra bomen voor te kappen.

Een gemiddelde Nederlander verbruikt jaarlijks ruim 100 kilo papier. Dat zit in de kranten die we lezen, de notities die we maken, de verpakking van ons eten. Goed voor 1.800.000.000 kilo papier op jaarbasis, in ons land alleen. En da's nog maar de helft van ons Nederlands papier, want bedrijven en instellingen zijn goed voor nog eens dezelfde hoeveelheid.

Volgens Milieu Centraal betekent duurzaam met papier omgaan dan ook vooral: mínder papier gebruiken.

Dus komen er een paar nieuwe voornemens op het lijstje van mijn Keukentafelklimaattop. Ik zal proberen de rest van deze maand geen enkele print meer te maken, maar alles te lezen vanaf beeldschermen (die in elk geval op mijn werk toch al aan staan).
Ook beloof ik geen nieuwe boeken meer aan te schaffen, als er ook een tweedehands versie of bibliotheekboek beschikbaar is.

En verder ga ik toch lekker die gerecyclede blokjes bestellen.
Want online vond ik wél wat bruins met spikkeltjes. 

Hier bijvoorbeeld. En hier.

Sparen om naar de wc te kunnen

De gemiddelde Nederlander jaagt er jaarlijks zo'n 15 kilo toiletpapier door. Da's weliswaar iets meer dan het Europees gemiddelde, maar toch steken we gunstig af bij Amerikanen, die per hoofd van de bevolking zo 25 kilo doorspoelen.

Greenpeace sloeg een paar jaar geleden alarm, omdat liefst 98 procent van dat Amerikaanse toiletpapier rechtstreeks zou zijn gemaakt van bomen - vaak zelfs van oerbos. Geen flintertje gerecycled materiaal. En da's slecht nieuws voor het milieu.
(Waarom precies, dat wordt overigens helder en bondig uitgelegd in dit artikel van de Volkskrant.)

Dat doen we in Europa iets beter. Al wordt hier volgens de meeste bronnen die ik vond ook meer dan de helft van het wc-papier gemaakt van verse houtvezel, zo'n 40 procent van de Europese merken bevat wél substantiële hoeveelheden gerecycled materiaal.

Maar ja: hoe vind je in de supermarkt nou net dát merk dat het verstandigst omgaat met grondstoffen en energie? Deze week belandde het Ecologisch toiletpapier van AH Puur & Eerlijk in mijn mandje, maar ik herinnerde me vaag dat daar 'iets' mee was - en na even zoeken kwam een aflevering van de Keuringsdienst van Waarde boven drijven, die ik er ooit over zag. Dit ecologische toiletpapier bevat niet meer gerecycled materiaal dan veel 'gewoon' toiletpapier. En het bleken is bepaald niet milieuvriendelijk.

Wie dan wel te kopen?
Het WereldNatuurFonds zette uitgebreid op een rij welke papierproducenten 'deugen'. Je kunt per land en per papiersoort zoeken naar producten die verantwoord zijn geproduceerd. Volgens die database is bijvoorbeeld Page Groen & Zacht een prima optie.

De meest vooruitstrevende producent van toiletpapier die ik vond is echter North River, een bedrijf dat produceert vanuit de VS en Canada. Hun Eco-merk is ook verkrijgbaar bij Albert Heijn. Hun productieproces is een natte droom voor 'greenies'. Het bedrijf bezit zijn eigen waterkrachtcentrales en windmolenparken; de productie wordt volledig aangedreven met windenergie; het papier wordt geheel gemaakt van gerecycled papier.

Toch twee minpunten: het transport en de prijs.
North River vervoert zijn toiletpapier per schip naar Europa; dat levert volgens het bedrijf zelf minder CO2-uitstoot op dan toiletpapier dat meer dan 400 kilometer over land wordt vervoerd.
Met die mededeling gaat het bedrijf er echter wel aan voorbij dat zijn product, eenmaal in Europa aangekomen, nog steeds gewoon over de weg moet. Eerst naar een distributiecentrum, dan naar een winkel, en dan naar het huis van de consument. Al dat wegtransport doet het milieuvriendelijke productieproces alsnog grotendeels te niet.
En dan die prijs: de goedkoopste variant komt op 2,84 euro voor 4 rollen, bijna het dubbele van de meeste andere merken in dezelfde winkel.

Dat kostenargument weerhoudt me ook van de aanschaf van Satino Black, een merk van het Nederlandse bedrijf Van Houtum, dat volledig CO2-neutraal wordt geproduceerd. Dit merk scoort ook uitstekend in die WNF-database waar ik het eerder in dit blog al over had. Je koopt het in grote hoeveelheden, omdat dit papier eigenlijk bedoeld is voor bedrijven en grotere organisaties - dus voor toiletruimtes waar veel mensen komen.
Maar hoewel de rollen daarom ook veel dikker zijn, vind ik dik 63 euro voor 24 onhandig grote rollen echt te veel.

Volgende keer gaat dus gewoon die Page Groen & Zacht mee naar het kleinste kamertje.

Tussen douchekop en afvoerputje

Er bestaan die-hards die aanraden koud te douchen - goed voor je gezondheid én voor het milieu. Wie doucht met koud water, verbruikt immers geen gas om dat water op te warmen.
Maar één kortstondig experiment met een koude douche bracht me deze week tot de conclusie: daar ben ik bij lange na niet stoer genoeg voor.

Toch moet er iets gebeuren met het verbruik van warm water. Het is een van de voornaamste bronnen van de CO2-uitstoot die gewone huishoudens veroorzaken. Volgens Milieu Centraal gaat het om gemiddeld 11 procent van die totale uitstoot.
En bijna de helft daarvan veroorzaken we onder de douche.

Nu kun je dat verbruik op verschillende manieren terugdringen. Maar het marginaal verlagen van de watertemperatuur - zoals ik oorspronkelijk van plan was - blijkt er niet één van. Of in ieder geval: een uitgebreide zoektocht naar de milieu-effecten van zo'n lagere temperatuur leverde geen snippertje bruikbare informatie op.
Daarom heb ik zelf maar de conclusie getrokken: als werkelijk niemand het over deze maatregel heeft, levert hij waarschijnlijk simpelweg te weinig op.

Gelukkig zijn er ook maatregelen die het warmwaterverbruik onder de douche wél serieus beperken.
Met de aanschaf van een waterbesparende douchekop (de zuinigste verbruiken 'maar' iets meer dan 4 liter per minuut) is bijvoorbeeld veel voordeel te behalen.
Het allermooiste is echter de installatie van wtw (warmte-terugwinning-uit-water). Zo'n systeem haalt warmte uit water dat door het doucheputje verdwijnt, en benut die om water op te warmen dat nog naar de douchekop gaat. Een fantastisch systeem, want als je er over nadenkt is douchen energietechnisch gezien vrij gruwelijk. Al dat water verwarmen, terwijl je het vervolgens alleen gebruikt in de twee seconden tussen douchekop en afvoerputje - zonde. We lozen letterlijk energie in het riool.

Een wtw kan dat warmteverlies met meer dan de helft beperken. Maar zo'n systeem, hoe mooi ook, is niet voor iedereen haalbaar. De aanschaf kost minstens een paar honderd euro, soms meer dan duizend. En installatie is alleen handig bij nieuwbouw of volledige renovatie van badkamers.

Je kunt natuurlijk ook gewoon je gedrag veranderen: kost niks en kan altijd. Dus douche ik nu niet meer op lagere temperatuur, maar wel nog steeds zo kort mogelijk. Bovendien draai ik de kraan niet meer helemaal open. Onder een zacht straaltje is het prima douchen; alleen om je haar uit te spoelen heb je even een krachtiger straal nodig.

Dan kwam ik ook nog deze originele tip tegen: draai de douche uit terwijl je je lichaam of haren inzeept. Die komt overigens van Ik red de wereld, een blog om vrolijk van te worden.

Misschien iets om eens op te klikken, als je net chagrijnig onder de koude douche vandaan komt.


TOEVOEGING 26 november: Ongelooflijk dat ik deze in mijn oorspronkelijke blog vergeten was, maar: wie duurzaam wil douchen, kan natuurlijk ook eens naar zonneboilers kijken.